Yaşadığın bir şeyi anlatıyorsun ve karşındaki "öyle bir şey olmadı, sen yanlış hatırlıyorsun" diyor. Bunu yeterince sık duyunca, zamanla kendi aklından şüphe etmeye başlıyorsun. Buna gaslighting denir — gerçekliğin yavaşça çarpıtıldığı sinsi bir manipülasyon. Fark etmek bile başlı başına bir güçtür. Caddebostan'daki ofisimde ve online olarak, kendi algına yeniden güvenmene eşlik ediyorum.
Gaslighting, adını bir kişinin eşini sistematik biçimde gerçeklikten şüphe ettirdiği eski bir oyundan (Gas Light) alır. Bugün; birinin, karşısındakine kendi hafızasından, algısından ve sağduyusundan kuşku duydurmaya yönelik kullandığı bir manipülasyon biçimini anlatır. Tek bir yalan değil, zamana yayılan bir örüntüdür: olaylar inkar edilir, duygular küçümsenir, suç tersine çevrilir. Amaç çoğu zaman kontrolü elde tutmaktır. Sonuçta kişi "ben mi deliriyorum?" noktasına gelir — oysa sorun onun aklında değil, maruz kaldığı örüntüdedir. Ve bu örüntü görülüp adlandırıldığında gücünü kaybetmeye başlar.
Aşağıdakiler bir ilişkide (partner, aile, iş) tekrarlıyorsa, yaşadığın şey gaslighting olabilir:
Gaslighting'le baş etmenin yolu karşındakini ikna etmeye çalışmak değil; kendi gerçekliğine tutunmaktır. Birlikte çalıştığımız başlıca yollar:
Olanları kısa kısa yazmak (günlük, notlar), "ben mi uyduruyorum" şüphesine karşı en güçlü panzehirdir. Yazılı gerçeklik, çarpıtmaya direnir.
Gaslighting izolasyonla beslenir. Güvendiğin birkaç kişiyle bağını korumak, gerçekliği sınayabileceğin dış bir ayna sağlar.
"Haklı çıkarmaya" çalışmak çoğu zaman döngüyü besler. "Ben farklı hatırlıyorum ve bu konuyu kapatıyorum" gibi net sınırlar koymayı birlikte çalışırız.
Aşınan öz-değeri ve "kendi aklıma güvenemiyorum" hissini terapide onarırız. Amaç, kendi algına yeniden güvenebildiğin bir zemin kurmaktır.
İlk görüşmede yaşadıklarını yargısızca dinler, bu örüntünün nasıl işlediğini birlikte adlandırırız. Seni bir karara zorlamam; önce kendi algına güveni ve güvenli bir zemini kurar, ardından istediğin yönde ilerleriz. Gaslighting çoğu zaman daha geniş bir tablonun parçasıdır; narsist/toksik ilişkiden çıkamamak ve narsistik istismardan iyileşme yazılarıma da göz atabilirsin.